Cách Đọc Hiểu Thơ Ca Do Thái Trong Kinh Thánh

Samuel Taylor Coleridge từng định nghĩa thơ là “những từ hay nhất được sắp xếp theo trật tự tốt nhất.” Trong một thời đại mà nhiều người chế giễu hoặc thờ ơ với thơ ca, chúng ta, những Cơ Đốc nhân, được kêu gọi nuôi dưỡng lại tình yêu đối với thể loại này, nhất là khi khoảng một phần ba Cựu Ước được viết theo thể loại thơ ca.

Tuy nhiên, việc đọc hiểu thơ ca không phải là điều dễ dàng. Thơ ca mở rộng giới hạn của ngôn từ và đòi hỏi người đọc phải tự mình lấp đầy những khoảng trống. Nhưng nếu Chúa cho rằng cách tốt nhất để Ngài bày tỏ nhiều lẽ thật trong Kinh Thánh là qua thơ ca, thì chúng ta cần trở nên những độc giả tinh thông thơ ca. Dưới đây là bốn gợi ý để đọc hiểu thể loại văn thơ trong Cựu Ước.

1. Nắm bắt những sắc thái của phép song hành.

Thơ tiếng Anh thường sử dụng vần điệu, sắp xếp các âm thanh tương tự ở cuối dòng. Thơ Do Thái kết hợp các dòng với nhau bằng cách sử dụng phép song hành. Có hai loại song hành phổ biến. Thứ nhất là thể song hành đồng nghĩa, khi hai câu thơ mang ý nghĩa giống nhau. Thứ hai là thể song hành phản đề, khi câu thơ thứ hai thể hiện hai quan điểm đối lập với câu thứ trước đó (ví dụ: Thi 1:6 và nhiều câu trong Châm Ngôn, như Châm 10:1). Một hiểu lầm phổ biến về song hành đồng nghĩa là cho rằng hai câu chỉ lặp lại cùng một ý nghĩa hai lần. Nhưng thực sự không phải như thế. Dòng thứ hai luôn bổ sung một điều gì đó mới. Ví dụ:

Vì vậy hỡi các vua, hãy khôn ngoan!
Hỡi các thẩm phán thế gian, hãy nghe lời cảnh báo. (Thi 2:10)

Trong câu thứ hai, nhà thơ mở rộng thông điệp của mình, không chỉ hướng tới các vua mà còn tới tất cả những người cầm quyền trên đất, bao gồm cả các quan chức cấp thấp hơn. Ông cũng giải thích ý nghĩa của việc trở nên khôn ngoan: biết tiếp nhận lời cảnh báo từ việc Chúa đặt Con Ngài làm Vua Tối Cao (Thi 2:5–9).

Hãy sẵn sàng đón nhận mọi hình thức song hành. Một số cặp câu song hành trình bày một phép so sánh (Thi 103:11), một số kể một câu chuyện gồm hai phần (Thi 3:4), và một số đơn giản chỉ hoàn thành ý đã được trình bày ở câu trước (Thi 111:6). Câu hỏi mà chúng ta cần đặt ra là, dòng thứ hai đã hoàn thiện hoặc làm sâu sắc thêm dòng đầu như thế nào?

2. Hãy chiêm ngưỡng nghệ thuật ẩn dụ.

Phép ẩn dụ là nhịp sống của thơ ca (Lưu ý phép ẩn dụ). Nó cung cấp những cách thức mạnh mẽ để nhìn nhận thực tại. Hãy xem xét Giê-rê-mi 2:13:

Dân Ta đã phạm hai điều ác:
Chúng đã lìa bỏ Ta, là nguồn nước sống;
tự đào bể chứa nước, bể bị rạn nứt, không chứa nước được.

Để hiểu được các phép ẩn dụ, chúng ta cần tưởng tượng và hình dung những hình ảnh mà chúng gợi ra. Một nguồn nước là một suối nước tự nhiên phun trào từ lòng đất. Nước trong, tươi mát miễn phí. Đó là sự tốt lành dư dật của Chúa. Ngược lại, một bể chứa là một hố với một lỗ nhỏ, cần được khoét ra từ đá và trát vữa cẩn thận để tránh rò rỉ (một công việc khó khăn).  Ngay cả khi bể chứa giữ được nước, nước trong đó vẫn bị tù đọng và trở nên ô nhiễm. Các thần tượng giống như những bể chứa bị rạn nứt: chúng không thể giữ nước; tất cả những gì còn lại chỉ là bùn. Bi kịch của tội lỗi là chúng ta đánh đổi dòng nước sống đời đời lấy những bể chứa rò rỉ. Một cuốn từ điển Kinh Thánh hay tài liệu nghiên cứu Kinh Thánh đáng tin cậy có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những hình ảnh cổ đại vùng Cận Đông.

Một điểm khác cần lưu ý là các phép ẩn dụ thường xuất hiện theo từng nhóm. Thi Thiên 1:3 cho chúng ta biết:

[Người công chính] sẽ như cây trồng gần dòng nước
, sinh bông trái đúng mùa đúng tiết
, lá nó cũng chẳng tàn héo.
Mọi việc người làm đều sẽ thịnh vượng.

Trong phép ẩn dụ này, người Y-sơ-ra-ên công chính được ví như một cái cây. Thế nhưng, các phép ẩn dụ khác cũng xuất hiện: Chúa được ví như người nông dân trồng cây ở vùng đất màu mỡ, và trái của cây tượng trưng cho những việc lành của thánh đồ. Thật khích lệ khi thấy Chúa là Đấng chăm sóc chúng ta. Khi gặp một phép ẩn dụ, hãy để nó ngấm sâu vào tâm trí bạn. Hãy đặt câu hỏi, phép ẩn dụ chính này còn dẫn đến những phép ẩn dụ nào khác?

3. Xác định ai là người đang nói

Đôi khi chúng ta bối rối trước thơ ca Cựu Ước vì quên đặt một câu hỏi quan trọng: Ai đang nói? Các nhà thơ Cựu Ước thường dựng lại những cuộc đối thoại sống động giữa Chúa và dân sự, và đôi khi có sự thay đổi người nói mà không có dấu hiệu báo trước. Một ví dụ nổi bật là Giê-rê-mi 8:18–20, có 3 lần chuyển đồi người nói. Đây là bản văn Kinh Thánh, với chú thích về người nói:

[Giê-rê-mi]
Ước gì tôi được an ủi khỏi cơn đau buồn
, nổi đớn đau
làm tan nát cõi lòng!
Nầy, có tiếng kêu cứu của con gái dân tôi, từ miền đất xa xăm vọng về:

[Dân sự] “Đức Giê-hô-va không còn ở trong Si-ôn sao?
Vua Si-ôn không còn ngự trong thành sao?”

[Chúa]
“Tại sao chúng dùng tượng chạm của chúng và thần hư không của dân ngoại mà chọc giận Ta?”

[Dân sự] Mùa gặt đã qua, mùa hạ đã hết, mà chúng tôi chưa được cứu!.

Trong mỗi trường hợp, chúng ta có thể nhận ra người đang nói dựa vào ngữ cảnh và những manh mối có trong chính lời nói đó. Việc học cách đặt câu hỏi “Ai đang nói?” giúp chúng ta mở khóa những bản văn khó hiểu.

4. Hãy vui thích trong những lời được trau chuốt tinh tế của Chúa.

Chúa ban cho chúng ta nhiều phần Kinh Thánh dưới hình thức thơ ca không phải để khiến chúng ta bối rối. Ngài ban cho chúng ta thơ ca để chúng ta có thể vui thích Lời Ngài một cách trọn vẹn nhất. Hãy ở bên những tín hữu khác, những người có thể giúp bạn trân trọng và hiểu sâu thơ ca trong Kinh Thánh. Hãy học cách đọc hiểu thơ bằng ngôn ngữ của bạn.  Chẳng bao lâu bạn sẽ thấy mình ngày càng thích thú với thơ ca Kinh Thánh.

Bài viết này là How to read Hebrew poetry.