Cách Đọc Hiểu Các Sách Tiên Tri

Các sách Tiên Tri rất khó hiểu. Một phần là vì Đức Chúa Trời đã bày tỏ chính Ngài cho họ qua những giấc mơ và khải tượng. Đức Chúa Trời chỉ nói chuyện trực tiếp với Môi-se mà thôi (Dân 12:6–8) Các sách Đại Tiên Tri bao gồm Ê-sai, Giê-rê-mi, Ê-xê-chi-ên, và Đa-ni-ên. Các sách Tiểu Tiên Tri bao gồm Ô-sê, Giô-ên, A-mốt, Áp-đia, Giô-na, Mi-chê, Na-hum, Ha-ba-cúc, Sô-phô-ni, A-ghê, Xa-cha-ri, và Ma-la-chi. Dưới đây là một số gợi ý giúp bạn đọc và hiểu các Sách Tiên Tri.

1. Nghiên cứu bối cảnh.

Trước hết, hãy tìm hiểu càng đầy đủ càng tốt về bối cảnh lịch sử, xã hội, và về vị tiên tri mà bạn đang đọc. Một tài liệu nghiên cứu Kinh Thánh tốt, chẳng hạn như Reformation Study Bible (Nghiên cứu Kinh Thánh của Tin Lành Cải Chánh), có thể giúp ích cho việc này.

2. Nhận ra rằng các tiên tri đóng vai trò như những Luật sư giao ước của Đức Chúa Trời.

Thứ hai, hãy nhận thức rằng các nhà tiên tri về cơ bản là những luật sư của giao ước của Chúa. Mặc dù các tiên tri nói về nhiều khía cạnh của giao ước—chẳng hạn phần mở đầu và lịch sử dẫn nhập (“Ta là Giê-hô-va, Đức Chúa Trời ngươi, Đấng đã đưa ngươi ra khỏi đất Ai Cập”), và thường nhắc nhở dân chúng về trách nhiệm thực hiện các mệnh lệnh của Chúa (tức “các điều khoản”)—mục đích chính của họ vẫn là truyền đạt các hình phạt của giao ước. Trong ngôn ngữ hiện đại, chúng ta thường nghĩ về “hình phạt” theo nghĩa tiêu cực (ví dụ như “các biện pháp trừng phạt kinh tế”). Nhưng trong Kinh Thánh, các hình phạt có thể là tích cực hoặc tiêu cực. Nói cách khác, phước lành cho sự vâng lời, và sự rủa sả hoặc hình phạt cho sự bất tuân. Giống như những luật sư tài ba, các tiên tri đã tập hợp các cáo trạng của mình chống lại vua và/hoặc dân, và giảng giải cách họ đã không sống theo tiêu chuẩn của Chúa.

3. Học cách nhận diện các đặc ngữ tiên tri.

Đặc ngữ tiên tri là một khía cạnh quan trọng trong cách các tiên tri nói về những sự kiện sẽ đến. Luận điểm chính ở đây là các tiên tri, những người liên tục nói về việc duy trì trật tự của Y-sơ-ra-ên, các bộ tộc, đất đai và đền thờ, thường tiên báo về những thực tại giao ước mới vẫn chưa xảy ra. Vì vậy, người đọc nên luôn tự hỏi: “Những vấn đề đương thời xung quanh tiên tri có thực sự là điều ông đang nói đến không?” Hay, ông đang nói về những thực tại tương lai?” Do đó, đặc ngữ tiên tri là cách mà các tiên tri trong Cựu Ước dùng những cấu hình kiểu mẫu của những điều thuộc về Y-sơ-ra-ên để diễn tả thực tại về Đấng Mê-si trong thời giao ước mới. Đây chính là bản chất của đặc ngữ tiên tri, và nếu chúng ta không nhận ra điều này, sẽ rất dễ hiểu sai các Sách Tiên Tri.

Đây là điều Phao-lô nhận thức rõ, ngay cả trong lời trình bày trước Ạc-ríp-pa (Công 26:19–29). Phao-lô viện dẫn các đấng tiên tri, rằng họ đã làm chứng về Đấng Christ và về sứ mạng của Phao-lô đối với dân ngoại. Ngôn ngữ của các tiên tri, với những thành ngữ tượng trưng mà họ dùng để bày tỏ sứ điệp, đòi hỏi (nhất là đối với tín hữu trong giao ước mới) phải phân biệt giữa hình thức bên ngoài của thành ngữ ấy và thực tại sống động của những lời hứa trong giao ước mới.

Tóm lại, trong đặc ngữ tiên tri, họ thường dùng các hình mẫu và điều kiện của giao ước cũ để minh họa giao ước mới. Ngôn ngữ tiên tri, những hình ảnh và cách diễn đạt mà các tiên tri sử dụng, thường nhằm mô tả những điều sẽ xảy ra trong Đấng Christ và cho toàn nhân loại. Điều này đặc biệt quan trọng, chẳng hạn, trong các mô tả về lưu đày và phân tán, sự tập hợp các bộ tộc, hồi hương, và những hình thức biểu lộ của lời rủa sả. Mặc dù các tiên tri không có kiến thức toàn tri về tương lai, họ thường rao giảng về sự chắc chắn của sự đến của Chúa Giê-su Christ, giao ước mới, và thậm chí về sự tái lâm của Ngài, mà không tách bạch từng sự kiện một cách rõ ràng. Dù có nhiều giai đoạn khác nhau, các tiên tri vẫn thể hiện một sự thống nhất toàn diện trong lời rao giảng, nhờ sự soi dẫn của Đức Thánh Linh.

Ví dụ, khi Giô-ên nói về sự đầy dẫy Đức Thánh Linh và những hình ảnh về ngày lớn và kinh khủng của Chúa, ông không chỉ hướng về độc giả nguyên thủy của mình (Giô-ên 2:28–32). Giô-ên 2 được trích dẫn trong Công Vụ vào ngày Lễ Ngũ Tuần (Công 2:17–21). Những hình ảnh tương tự trong Giô-ên 2:28–32 cũng được thể hiện rõ ràng trong sự thương khó của Đấng Christ. Thậm chí có thể lập luận rằng lời tiên tri của Giô-ên đạt đến sự thể hiện trọn vẹn nhất trong lần tái lâm của Chúa chúng ta. Vì vậy, dù Giô-ên chỉ nhắm đến một mục tiêu, lời của ông vẫn được thể hiện qua nhiều giai đoạn khác nhau (tức “điểm hạ cánh”) trong lịch sử cứu chuộc. Đó là lý do phân đoạn này về sự đổ đầy của Đức Thánh Linh là một trong những phân đoạn yêu thích của John Calvin khi giải thích cách thức hoạt động của đặc ngữ tiên tri.

4. Hãy tìm hiểu cách Tân Ước trích dẫn, ám chỉ hoặc làm vang vọng các lời tiên tri.

Thứ tư và cuối cùng, vì Đấng Christ đã nói với các môn đệ trên đường đến Em-ma-út rằng cả Kinh Thánh đều nói về Ngài và chức vụ của Ngài (hoặc rộng ra là thân thể Ngài, tức hội thánh), chúng ta nên luôn tìm cách nhận diện những cách Tân Ước trích dẫn, ám chỉ, hoặc làm vang vọng các lời tiên tri. Ví dụ, Phi-e-rơ (người đã chứng kiến sự biến hình) nhận thức rằng phân đoạn Kinh Thánh nền tảng trong Phục Truyền 18:15–19, mô tả Môi-se như nhà tiên tri mẫu mực của tất cả các tiên tri sau này, đã được ứng nghiệm trọn vẹn trong Đấng Christ, vị tiên tri cuối cùng (xem Công 3:17–26). Cách giải thích này được củng cố thêm bởi tác giả thư Hê-bơ-rơ, người hiểu rằng Môi-se trung thành như đầy tớ trong nhà Đức Chúa Trời (giao ước cũ), trong khi Đấng Christ trung thành như một người Con trong nhà Ngài, tức giao ước mới. Hơn nữa, Đức Chúa Trời là Đấng thiết lập toàn bộ ngôi nhà, cả cũ và mới (Hê 3:1–6).

Bài viết này là How to read the Prophets.