3 Điều Bạn Nên Biết Về Sô-phô-ni

Sách Sô-phô-ni là một tác phẩm hết sức tinh tế, chứa đựng những sự đảo ngược sâu sắc, những vần thơ tuyệt vời, những lời hứa sâu nhiệm và những lời cảnh báo nghiêm khắc. Sô-phô-ni thi hành chức vụ tiên tri vào thời kỳ cuối của Vương quốc phía Nam, và sứ điệp của ông chủ yếu nói về sự phán xét mà Đức Giê-hô-va sẽ thực hiện, trước hết trên Giu-đa qua thời kỳ lưu đày (Sô-phô-ni 1:4–6), nhưng cũng mang tính phổ quát trong ngày sau rốt chống lại toàn nhân loại (Sô-phô-ni 1:2–3), chiếm phần lớn nội dung của sách (Sô-phô-ni 1:2–3:8). Mặc dù tập trung vào chủ đề phán xét, nhưng mục đích cuối cùng của Sô-phô-ni là dẫn dắt độc giả của ông đến niềm hy vọng đặt nơi những lời hứa của Đức Chúa Trời về việc cứu chuộc dân Ngài (Sô-phô-ni 3:9–20). Ba điều giúp chúng ta hiểu rõ hơn cách Sô-phô-ni trình bày sứ điệp tiên tri của mình về sự phán xét và niềm hy vọng.

1. Sô-phô-ni chứa đầy những ám chỉ liên hệ đến các sách Cựu Ước trước đó.

Nếu bạn muốn hiểu sách Sô-phô-ni, lời khuyên tốt nhất tôi có thể đưa ra là: hãy hiểu rõ Kinh Thánh của bạn. Chức vụ tiên tri của Sô-phô-ni đầy dẫy những ám chỉ đến các phân đoạn Kinh Thánh Cựu Ước trước đó, và chính những ám chỉ này là chìa khóa để hiểu sứ điệp của ông. Một vài ví dụ sau đây sẽ minh họa cho điều đó:

• Trong Sô-phô-ni 1:2–3, chúng ta thấy một sự đảo ngược của Sáng Thế Ký 1, khi Sô-phô-ni nhắc đến công cuộc sáng tạo theo thứ tự ngược lại, như một hình ảnh về sự phán xét và hủy diệt. Trong khi Sáng Thế Ký 1 ghi lại khởi nguyên của muôn vật qua công trình sáng tạo của Đức Chúa Trời, thì Sô-phô-ni tiên báo về một sự “quét sạch” toàn thể muôn vật trong sự phán xét. Khi ám chỉ đến Sáng Thế Ký 1, vị tiên tri cũng phát triển thêm ý đó trong tham chiếu cuối cùng nói về việc quét sạch “những vật gây vấp phạm (tức là các thần tượng) cùng với những kẻ ác.” Chính con người, trong sự thờ thần tượng gian ác của mình, đã dẫn đến sự phán xét.
• Trong Sô-phô-ni 1:9, có lời nhắc đến việc Đức Chúa Trời trừng phạt những kẻ “nhảy qua ngưỡng cửa.” Tại đây, Sô-phô-ni rút ra từ việc thờ phượng của người Phi-li-tin trong đền thần Đa-gôn (1 Sa-mu-ên 5:5), và mô tả dân Đức Chúa Trời đang thờ phượng Ngài theo cách tương tự, kết hợp sự thờ phượng Đức Chúa Trời chân thật duy nhất với những tập tục ngoại giáo. Sự ám chỉ này không chỉ cho thấy việc thờ phượng pha tạp của Y-sơ-ra-ên là nguyên nhân khiến Đức Chúa Trời giáng phán xét, mà còn giúp xác định “nhà của chủ” được nói đến sau đó chính là đền thờ, nơi đã bị làm cho đầy dẫy “bạo lực và gian trá” bởi sự thờ phượng sai lệch.
• Trong Sô-phô-ni 2:15, A-si-ri nói rằng: “Ta đây, ngoài ta không còn ai cả”, câu này được lấy từ điệp khúc trong Ê-sai 40–48, nơi Đức Chúa Trời phán rằng chính Ngài là Đấng “Hằng hữu” và “chẳng có Đấng nào khác” (xem Ê-sai 44:6; 45:5, 6, 14, 18, 21; 46:9). Tội lỗi của A-si-ri là sự kiêu ngạo và phạm thượng, khi họ tự tôn mình lên và xem mình như Đức Chúa Trời.
• Trong Sô-phô-ni 2:4–15, phần lớn “lời tiên tri nghịch cùng các nước” của Sô-phô-ni được lấy cảm hứng từ bảng liệt kê các dân tộc trong Sáng Thế Ký 10.
• Trong Sô-phô-ni 3:9–12, sự cứu chuộc được mô tả như một sự đảo ngược của sự kiện tháp Ba-bên (Sáng Thế Ký 11:1–9).

Những ám chỉ này, cùng với nhiều ám chỉ khác, cho thấy rằng sách Sô-phô-ni thấm đẫm các đoạn Kinh Thánh khác trong Cựu Ước.

2. Ngày của Đức Giê-hô-va là ngày của sự phán xét và sự phục hồi.

Một trong những chủ đề quan trọng nhất trong sách Sô-phô-ni là “ngày của Đức Giê-hô-va”, một cụm từ xuất hiện mười sáu lần trong Cựu Ước, trong đó có ba lần được đề cập trong sách Sô-phô-ni (Sô-phô-ni 1:7, 14). Những cụm từ khác cũng đưa người đọc trở lại với ngôn ngữ đặc trưng của “ngày của Đức Giê-hô-va,” chẳng hạn như “ngày ấy” (xuất hiện hai mươi lần), “lúc đó” (bốn lần), hoặc đơn giản là “bấy giờ” (hai lần), tổng cộng có hai mươi chín lần đề cập rõ ràng đến “ngày của Đức Giê-hô-va.” Các học giả từ lâu đã băn khoăn về ý nghĩa của ngày của Đức Giê-hô-va, với những giả thuyết chính cho rằng đó có thể là một ngày của nghi lễ tôn giáo, của chiến tranh thánh, của sự thần hiện, của giao ước, hoặc là sự kết hợp của những yếu tố ấy.

Sô-phô-ni góp phần vào cuộc thảo luận này bằng cách cho chúng ta thấy một cách hiểu căn bản hơn về “ngày” ấy. Mặc dù các yếu tố được nêu trong những giả thuyết của giới học giả đều có mặt trong sách Sô-phô-ni, nhưng ông trình bày khái niệm này như một thực tế cơ bản hơn về sự hiện đến của Chúa. “Ngày của Đức Giê-hô-va” trong sách Sô-phô-ni là ngày mà Đức Chúa Trời trên trời trổi dậy từ đền thờ thiên thượng của Ngài, sử dụng những mô-típ tôn giáo (Sô-phô-ni 1:7, 9), Ngài đến như một chiến binh thánh dẫn đầu các thiên binh (Sô-phô-ni 1:7, 14, 16), thi hành các lời rủa sả và phước lành của giao ước (Sô-phô-ni 1:13, 18; 3:19–20), và hiện đến trong vinh quang của sự thần hiện (Sô-phô-ni 1:15). Ngày của Đức Giê-hô-va, nói một cách căn bản nhất, chính là ngày Đức Chúa Trời ngự đến. Đó là niềm hy vọng phước hạnh cho những ai có đức tin, khi họ được đưa lên núi của Đức Chúa Trời (Sô-phô-ni 3:11) và được ở trong sự an ninh đời đời (Sô-phô-ni 3:9–20); nhưng lại là ngày thịnh nộ đáng sợ cho kẻ ác (Sô-phô-ni 1:2–18; 2:4–3:8).

3. Khiêm nhường và kiêu ngạo là những chủ đề chính.

Cuối cùng, chủ đề ngày của Đức Giê-hô-va trong sách Sô-phô-ni được kết hợp với ý tưởng thần học trọng tâm của ông, sự đảo ngược số phận giữa kẻ kiêu ngạo và người khiêm nhường. Sự tự tôn kiêu ngạo chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự phán xét trong ngày của Đức Giê-hô-va. Sau khi tuyên bố lời rủa sả nghịch cùng Mô-áp vì những lời nhạo báng kiêu ngạo của họ đối với dân Đức Chúa Trời, Sô-phô-ni đã tuyên bố rõ rằng:

Đó sẽ là phần của chúng, vì chúng nó kiêu ngạo,
nhạo báng và
khoe khoang nghịch cùng dân của Đức Giê-hô-va vạn quân. (Sô-phô-ni 2:10)

Kẻ kiêu ngạo chính là những người sẽ bị “loại bỏ” khỏi núi thánh của Đức Giê-hô-va (Sô-phô-ni 3:11). Những kẻ kiêu ngạo không chỉ tự tôn mình lên, mà sự kiêu ngạo của họ còn đi kèm với thái độ phạm thượng và khoe khoang tự đắc. Dân tộc A-si-ri được mô tả như một “thành phố kiêu hãnh”, khi họ tự nhận lấy cho mình điệp khúc trong Ê-sai 40–48 vốn chỉ dành cho Đức Chúa Trời — Đấng “hằng hữu và chẳng có Đấng nào khác” (Sô-phô-ni 2:15). Sự tự tôn kiêu ngạo bộc lộ ra qua những lời tự tán dương phạm thượng. Nhưng trong ngày của Đức Giê-hô-va, những kẻ tự tôn và tự mãn sẽ bị hạ xuống.

Tuy nhiên, sự cứu chuộc trong sách Sô-phô-ni chính là việc tôn cao những người khiêm nhường tôn cao Đức Giê-hô-va. Sự chuyển đổi từ phán xét sang cứu rỗi trong Sô-phô-ni 3:9 được thể hiện qua việc nhóm hiệp các người thờ phượng từ mọi dân tộc, những người mà Sô-phô-ni mô tả là “một dân nghèo nàn và thấp hèn” (Sô-phô-ni 3:12). Họ không tự tôn mình lên, nhưng “kêu cầu danh Đức Giê-hô-va” để được cứu rỗi (Sô-phô-ni 3:9). Người khiêm nhường không vui mừng trong chính mình, nhưng thờ phượng Đức Giê-hô-va và tôn cao Ngài (Sô-phô-ni 3:14). Hơn nữa, trong bức tranh về kỳ diệu của tình yêu Đức Chúa Trời và sự tôn cao những người khiêm nhường, Đức Giê-hô-va tôn cao những người khiêm nhường trong Sô-phô-ni 3:17!

Dù trong một thời gian, dân của Đức Chúa Trời có thể được mô tả là “người què” hay “bị xua đuổi” (Sô-phô-ni 3:19), bị các dân tộc nhạo báng (Sô-phô-ni 2:8) và làm nhục (Sô-phô-ni 3:19), nhưng lời hứa của Đức Chúa Trời là Ngài sẽ tôn cao những người khiêm nhường và khiến họ “nổi danh và được khen ngợi giữa mọi dân trên đất” (Sô-phô-ni 3:19, 20). Thật vậy, lời khuyên then chốt nằm ở Sô-phô-ni 2:3, khi Sô-phô-ni kêu gọi chúng ta “tìm kiếm sự công chính tìm kiếm sự nhu mì”, mà về cốt lõi chính là lời kêu gọi “tìm kiếm Đức Giê-hô-va.”

Tóm lại, chúng ta có thể nói rằng sứ điệp thần học của sách Sô-phô-ni, được thể hiện qua nhiều mối liên hệ với các đoạn Kinh Thánh Cựu Ước khác, là trong ngày của Đức Giê-hô-va, “ai tự tôn mình lên sẽ bị hạ xuống, còn người nào tự hạ mình xuống sẽ được tôn lên” (Ma-thi-ơ 23:12).

Bài viết này là 3 Things You Should Know about Zephaniah.