3 Điều Bạn Nên Biết Về Ê-xơ-tê

Sách Ê-xơ-tê không trực tiếp nhắc đến danh Đức Chúa Trời. Thật ra, câu chuyện này hầu như hoàn toàn thiếu vắng yếu tố tôn giáo và lòng tin kính. Các nhân vật chính dường như không phải là những người Do Thái mộ đạo và trung tín, cũng chẳng quá bận tâm đến việc giữ gìn giao ước của Đức Chúa Trời. Chúng ta có thể học được gì về Đức Chúa Trời và đường lối của Ngài qua một cuốn sách như vậy?

Mặc dù tôi rất yêu mến Ê-xơ-tê và câu chuyện của bà (một trong các con gái của tôi được đặt tên là Ha-đa-sa, tên Do Thái của Ê-xơ-tê), nhưng tôi phải thừa nhận rằng có những lúc trong câu chuyện tôi tự hỏi niềm hy vọng thật sự của Ê-xơ-tê và Mạc-đô-chê đặt ở đâu, và liệu hành động của họ có phản ánh đức tin được mô tả trong Hê-bơ-rơ 11 hay không. Mặc dù có những ấn tượng ban đầu này, nhưng khi xem xét kỹ hơn, sách Ê-xơ-tê dạy chúng ta những lẽ thật thần học sâu sắc có thể làm tươi mới đời sống Cơ Đốc. Dưới đây là ba điều cần biết về sách Ê-xơ-tê.

1. Sự thành tín trong giao ước của Đức Chúa Trời: Sách Ê-xơ-tê là một câu chuyện đầy kịch tính về việc những lời hứa trong giao ước của Đức Chúa Trời suýt bị tiêu diệt hoàn toàn.

Câu chuyện Ê-xơ-tê diễn ra ở một nơi rất xa với vùng đất hứa. Một số người Y-sơ-ra-ên đã trở về Giê-ru-sa-lem sau thời kỳ lưu đày, theo chiếu chỉ của Si-ru ban hành vào năm 539 TC. (xem E-xơ-ra 1:1–4). Tuy nhiên, một số người đã quyết định ở lại Ba Tư. Người đọc nhanh chóng được giới thiệu về một trong những người Do Thái đã chọn ở lại. Cô nhanh chóng bước vào cuộc sống xa hoa của hoàng cung Ba Tư, trở thành hoàng hậu sau khi vua Ba Tư bị bẽ mặt bởi sự ngạo mạn của hoàng hậu trước.

Bằng nghệ thuật kể chuyện bậc thầy, đan xen giữa kịch tính, châm biếm và nghịch lý, tác giả thuật lại cách mà một cử chỉ nhỏ bé, không lời đã châm ngòi cho cuộc xung đột cá nhân giữa hai người đàn ông, Ha-man, người A-ma-léc, và Mạc-đô-chê, người Do Thái. Cuộc xung đột này suýt dẫn đến việc tiêu diệt toàn bộ dân giao ước của Đức Chúa Trời (và do đó, cả những lời hứa của Ngài) thông qua một cuộc diệt chủng được chính quyền phê chuẩn. Chỉ nhờ một cơn mất ngủ của vị vua ngu muội và sự khôn ngoan chớp nhoáng của một hoàng hậu bị giằng co về đạo đức mà tình thế mới được đảo ngược vào phút chót. Ha-man, kẻ cầm đầu âm mưu diệt chủng, cuối cùng lại bị treo trên chính giá treo cổ mà hắn đã dựng lên cho kẻ thù mình là Mạc-đô-chê, và dân Do Thái được cứu thoát khỏi cảnh bị tiêu diệt.

Sách Ê-xơ-tê được viết như một tiểu thuyết đầy kịch tính; nếu bạn chưa từng đọc trọn câu chuyện trong một lần, tôi khuyến khích bạn hãy thử làm điều đó. Những khúc quanh bất ngờ trong cốt truyện dạy chúng ta một điều vô cùng quan trọng: Đức Chúa Trời cam kết làm trọn những giao ước Ngài đã hứa với Áp-ra-ham, Y-sác và Gia-cốp. Không một công cụ nào của Sa-tan — dù là Pha-ra-ôn, A-háp, Áp-sa-lôm, Nê-bu-cát-nết-sa hay Ha-man — có thể làm thất bại cam kết giao ước của Đức Chúa Trời trong việc bảo tồn một dân thuộc riêng về Ngài.

2. Sự Quan Phòng Vô Hình của Đức Chúa Trời: Sự im lặng, không nhắc đến danh Đức Chúa Trời, trong sách cất lên một thông điệp mạnh mẽ về Ngài.

Những tình huống trớ trêu “suýt nữa” trong sách Ê-xơ-tê thể hiện một cách sinh động hành động quan phòng của Đức Chúa Trời mà Sách Giáo Lý Heidelberg mô tả:

Sự quan phòng là quyền năng vô hạn và luôn hiện hữu của Đức Chúa Trời, chính Ngài nâng đỡ trời, đất cùng muôn loài như trong bàn tay Ngài và tể trị trên hết thảy để khiến cho lá cây và ngọn cỏ, mưa và hạn hán, năm được mùa hay mất mùa, thức ăn và đồ uống, sức khỏe hay bệnh tật, thịnh vượng hay nghèo khó — thật vậy, mọi sự — đều đến với chúng ta không phải do ngẫu nhiên, mà bởi bàn tay yêu thương của Cha Thiên Thượng. (Giáo lý Vấn Đáp Heidelberg, Câu 27)

Mọi sự trong sách Ê-xơ-tê dường như diễn ra một cách tình cờ, nhưng người có tâm trí hướng về thiên đàng sẽ nhận ra rằng có một Đấng Biên Kịch vĩ đại đang sắp đặt mọi điều vì ích lợi cho dân giao ước của Ngài — những người yêu mến Ngài và được gọi theo ý định của Ngài (Rô-ma 8:28). Không có điều gì là ngẫu nhiên trong sự quan phòng của Đức Chúa Trời. Mỗi một “sự trùng hợp” trong sách Ê-xơ-tê đều vang lên như một lời chứng mạnh mẽ về sự quan phòng thầm lặng và vô hình của Đức Chúa Trời — Đấng tể trị muôn vật và mọi hành động của họ (Giáo lý Vấn Đáp Westminster Tóm Tắt, Câu 11). Sự im lặng của Đức Chúa Trời trong sách này dạy chúng ta một chân lý sâu sắc: quyền năng tể trị và bảo tồn muôn loài của Ngài dù âm thầm nhưng vẫn hiển nhiên đến mức không thể phủ nhận hay bỏ qua. Không có điều gì vượt ra khỏi phạm vi quan phòng của Ngài, dù chúng ta không thể nhìn thấy Đấng Biên Kịch đang âm thầm điều khiển vở kịch của chính Ngài.

3. Sự Lựa Chọn Kiên Định của Đức Chúa Trời Đối Với Những Con Người Khiếm Khuyết: Sách Ê-xơ-tê để ngỏ nhiều câu hỏi đạo đức về các nhân vật chính — những người thuộc về giao ước của Đức Chúa Trời.

Đúng theo phong cách tường thuật của văn chương Do Thái, tác giả sách Ê-xơ-tê chỉ kể lại các hành động mà không đưa ra đánh giá đạo đức cho từng hành động đó. Điều này thường khiến hai nhân vật chính của sách — Ê-xơ-tê và Mạc-đô-chê — được ca ngợi như những tấm gương đạo đức và anh hùng của đức tin. Tuy nhiên, câu chuyện lại đan xen rối rắm giữa nỗi sợ hãi và đức tin, khiến người đọc không phải lúc nào cũng phân biệt được rõ ràng giữa hai điều. Có rất nhiều câu hỏi chưa được giải đáp về tính cách và hành động của Ê-xơ-tê cùng Mạc-đô-chê mà người đọc vẫn còn băn khoăn. Một vài trong số những điểm mơ hồ chưa được giải đáp này bao gồm các câu hỏi sau:

• Tại sao Mạc-đô-chê và Ê-xơ-tê không trở về quê hương của họ (Ê-xơ-tê 2:5)?
• Liệu Ê-xơ-tê có bỏ qua các luật ăn uống mà Chúa đã ban, hay bà chỉ là nạn nhân vô tội bị hoàn cảnh chi phối (Ê-xơ-tê 2:9)?
• Tại sao Mạc-đô-chê khuyên Ê-xơ-tê không tiết lộ nguồn gốc tôn giáo của mình (Ê-xơ-tê 2:10, 20)?
• Tại sao Mạc-đô-chê, thay vì phản đối, lại để cháu gái mình được đưa vào cung vua (Ê-xơ-tê 2:8) và vào buồng riêng của một vị vua ngoại đạo vừa ly hôn (Ê-xơ-tê 2:15–18)?
• Việc Mạc-đô-chê từ chối cúi mình trước Ha-man, dẫn đến những hậu quả khổng lồ, là hành động nhỏ nhen hay là một lập trường trung thành (Ê-xơ-tê 3:2)?
• Liệu hành động ban đầu từ chối cầu khẩn vua thay cho dân của Ê-xơ-tê xuất phát từ ích kỷ hay từ sự khôn ngoan (Ê-xơ-tê 4:10–11)?
• Sau khi Ê-xơ-tê ban đầu từ chối yêu cầu của mình cầu khẩn vua cứu dân Do Thái, liệu Mạc-đô-chê đã đe dọa tiết lộ cháu gái mình, hay ông chỉ đang đưa ra một lời cảnh báo ân cần (Ê-xơ-tê 4:12–14)?
• Ê-xơ-tê đang thể hiện sự khôn khéo gian dối hay khôn ngoan chính đáng trong việc mời vua và Ha-man dự tiệc của bà (Ê-xơ-tê 5:4–8)?
• Ê-xơ-tê ó đang hành động tàn nhẫn để trả thù, hay bà chỉ tận dụng cơ hội một cách chính đáng khi xin cho dân Do Thái giết thêm ba trăm người và treo mười con trai của Ha-man trên giá treo cổ (Ê-xơ-tê 9:13–15)?

Mặc dù những câu hỏi này có vẻ là những vấn đề nan giải — làm sao dân Đức Chúa Trời, những người đóng vai trò quan trọng trong lịch sử cứu rỗi, lại thể hiện sự mơ hồ đạo đức đáng lo ngại đến vậy? — nhưng thực ra, chúng lại làm nổi bật một tin mừng đáng hoan nghênh: ơn cứu rỗi của Đức Chúa Trời cuối cùng không phụ thuộc vào sự trung tín hay thiếu trung tín của dân Ngài. Ngài thành tín với những lời hứa trong giao ước vì danh Ngài (xem Ê-sai 48:9–11; Ê-xê-chi-ên 20:44). Ê-xơ-tê và Mạc-đô-chê — bằng cả những hành động đầy tội lỗi và sợ hãi lẫn những hành động công chính, trung tín của họ — đều thực hiện kế hoạch kiên quyết và không thể bị ngăn cản của Đức Chúa Trời nhằm “làm điều tốt cho Si-ôn” (Thi Thiên 51:18). Đây chính là ý nghĩa thật sự của câu chuyện đẹp đẽ về Ha-đa-sa. Dù chỉ là một “cây tùng thơm” đơn giản (ý nghĩa của tên Ha-đa-sa trong tiếng Hê-bơ-rơ) và không phải lúc nào cũng đúng, hoàng hậu Ê-xơ-tê vẫn là công cụ của Chúa để gìn giữ phước lành giao ước của Ngài và thực hiện những mục đích quan phòng của Ngài. Điều này là rõ ràng không thể nhầm lẫn trong câu chuyện về Ê-xơ-tê.

Bài viết này là 3 Things You Should Know about Esther.