Chín Mươi Lăm Luận Đề Là Gì?

Vào ngày 31 tháng 10 năm 1517, Martin Luther, khi ấy ở độ tuổi ngoài ba mươi, đã đến Castle Church tại Wittenberg và niêm yết Chín Mươi Lăm Luận Đề của mình trên cửa nhà thờ. Ban đầu, những luận đề ấy chỉ nhằm mục đích làm các mệnh đề cho sự tranh luận công khai. Chúng được viết bằng tiếng La-tinh, ngôn ngữ của giới học giả chứ không phải của thường dân. Luther không thể ngờ rằng chúng sẽ vang dội khắp châu Âu và trở thành chất xúc tác cho một cuộc cách mạng thuộc linh.

Nhiều người nhìn thấy những tờ giấy dán trên cửa Castle Church—vốn dường như được dùng như một bảng thông báo công cộng—nhưng không thể đọc hiểu tiếng La-tinh. Nhưng chẳng bao lâu sau, các luận đề được dịch sang tiếng Đức và từ đó lan khắp châu Âu như cháy rừng—thật vậy, như một “hành động của Đức Chúa Trời.”

Chín Mươi Lăm Luận Đề Là Gì? Đó là những tuyên bố nhắm thẳng vào các sự bại hoại cụ thể trong giáo hội thời Luther, nhiều điều trong số đó liên quan đến các vấn đề về ân xá, ngục luyện tội, và quyền lực của giáo hoàng. Luận đề đầu tiên đặc biệt gây chấn động:

Khi phán “Hãy ăn năn”, Đức Chúa Jêsus Christ — là Chúa và Thầy của chúng ta —muốn rằng trọn cả đời sống của người tin Ngài phải ăn năn. (Dominus et magister noster Iesus Christus dicendo “Poenitentiam agite etc.” omnem vitam fidelium poenitentiam esse voluit.)

Luther đã nhận ra rằng bản dịch Vulgate của từ “Hãy ăn năn” (poenitentiam agite) có thể bị hiểu sai thành “Hành động sám hối”.  Và ông cũng nắm bắt một nguyên tắc mà sau này John Calvin trình bày rõ ràng: sám hối hay ăn năn không phải là hành động tức thời trong một khoảnh khắc; đó là sự chuyển hướng toàn bộ đời sống—sự khước từ tội lỗi được thực hiện bởi công việc đầy ân điển của Đức Thánh Linh. Vì thế, ăn năn không thể là một hành động đơn lẻ hoàn tất trong chốc lát; đó là một nếp sống kéo dài cho đến khi được vinh hiển.

Luther đã sống một cuộc đời trọn vẹn, đầy những biến cố và thử thách đến nỗi phải có một cuốn tiểu sử đồ sộ mới có thể thuật lại đầy đủ. Ông là một con người phi thường với sức lực dồi dào do Đức Chúa Trời ban cho. Cách nói của ông thẳng thắn, đơn sơ, và nhiều lúc gần gũi đời thường. Ông là một giáo sư thần học, một người giảng Tin Lành, đồng thời là tác giả của một số tác phẩm quan trọng bậc nhất trong thời kỳ Cải Chánh. Trong số những tác phẩm đầu tiên nổi bật của ông, “On the Babylonian Captivity of the Church” (tạm dịch: Ách lưu đày Ba-by-lôn của Hội Thánh), ông vạch trần những thất bại của giáo hội; còn trong “On the Freedom of a Christian” (Tạm dịch: Sự tự do của Cơ Đốc nhân) ông giải thích làm sao trong Chúa Jêsus Christ, tín hữu được giải phóng để vừa yêu mến Đức Chúa Trời vừa phục vụ tha nhân.  Vì thế, ông đã viết một câu văn tuyệt đẹp nắm bắt nghịch lý của đời sống lấy Phúc Âm làm trọng tâm: “Người Cơ Đốc là người chủ tự do nhất trong tất cả mọi người, và không lệ thuộc vào ai; người Cơ Đốc cũng là người đầy tớ tận tụy nhất trong tất cả mọi người, và phải lệ thuộc vào mọi người.”

Qua sự giảng luận, viết lách, và đặc biệt qua ảnh hưởng của ông trong việc giải thích sự cứu rỗi nhờ ân điển bởi đức tin nơi Đấng Christ, Luther đã được Đức Chúa Trời sử dụng để cải chánh Hội thánh Cơ Đốc. Các nhà cải chánh hàng đầu ở Anh và Scotland chịu ảnh hưởng từ các bài viết của ông, vốn thường được các thủy thủ tàu buôn lén mang vào. Riêng tại Scotland, các vị tử đạo ở St. Andrews là Patrick Hamilton và George Wishart (người mà John Knox từng làm cận vệ) đều là những người theo sự dạy dỗ của Luther. Tương tự tại Anh, William Tyndale đã để lại một di sản không chỉ trong bản dịch Kinh Thánh tiếng Anh, mà còn trong cả một kho tàng văn chương phản ánh công trình của nhà cải chánh người Đức.

Nhưng Luther đã dạy gì? Những điểm nhấn chính của ông được tóm lược cách súc tích trong năm nguyên tắc “sola” (duy chỉ) nổi tiếng của Cải Chánh:
1) sola Scriptura – duy Kinh Thánh: chúng ta biết Đức Chúa Trời chỉ qua Kinh Thánh mà thôi, không phải chỉ qua các truyền thống của giáo hội;
2) sola gratia – duy ân điển: chúng ta nhận lãnh sự tha thứ chỉ bởi ân điển của Đức Chúa Trời mà thôi, không phải vì chúng ta có thể lập nên công trạng;
3) sola fide – duy đức tin: chúng ta được xưng công chính chỉ bởi đức tin mà thôi, không phải bởi đức tin cộng thêm điều gì khác;
4) solus Christus – duy Đấng Christ: tất cả sự giàu có của Đức Chúa Trời được ban cho chúng ta chỉ duy trong Đấng Christ mà thôi;
5) soli Deo gloria – duy vinh hiển Đức Chúa Trời: mục đích của cả cuộc đời là vinh hiển của một mình Đức Chúa Trời mà thôi.

Những nguyên tắc ấy chỉ đơn giản nhấn mạnh lại những điểm Luther tìm thấy trong Kinh Thánh. Nhưng trong bối cảnh lúc bấy giờ, điều đáng chú ý nhất về chúng không chỉ là điều chúng nhấn mạnh mà còn là điều chúng đã không đặt làm trọng tâm. Cả Luther lẫn các nhà Cải Chánh lớn khác đều không khinh thường hội thánh.  Nhưng họ nhìn nhận hội thánh chỉ là nhân chứng và là minh họa đầy quyền năng cho sự cứu rỗi nhờ ân điển—chứ không phải là nơi ban phát sự cứu rỗi ấy.  Theo một nghĩa nào đó, hội thánh chẳng những đã thất bại trong việc giảng dạy đúng đắn về phúc âm; mà còn chiếm đoạt vai trò của Đức Thánh Linh trong sự cứu rỗi. Chính việc tái khẳng định chức vụ của Đức Thánh Linh trong sự áp dụng sự cứu chuộc đã đem lại cảm nhận mạnh mẽ về tính trực tiếp của Chúa, cùng niềm vui và sự nhẹ nhõm của ơn tha thứ và đời sống mới trong Đấng Christ. Chúng ta cần quay về với chính Đấng Christ, chỉ chính Ngài, chứ không nương cậy vào vai trò trung gian của hội thánh, để nhận lãnh ân điển và sự cứu rỗi.

Chúng ta chưa bàn đến những nhà Cải Chánh vĩ đại khác—Huldrych Zwingli và Heinrich Bullinger, John Calvin và John Knox, cùng nhiều người nữa.những con người đơn sơ.” Nhưng chỉ cần nhìn thoáng qua về Luther và ảnh hưởng của ông cũng cho thấy thế kỷ mười sáu là một giai đoạn mang tính bước ngoặt trong lịch sử hội thánh Cơ Đốc. Thời kỳ ấy không phải không có sai lầm, cũng không phải không có thất bại. Nhưng các tín hữu thời đó đã bùng nổ quyền năng và sinh lực từ khám phá vĩ đại này—rằng gánh nặng tội lỗi của họ đã được Đức Chúa Jêsus Christ gánh thay, và cuối cùng họ có thể được giải phóng. Đó là những ngày, như Knox giải thích, khi “Đức Chúa Trời đã ban Đức Thánh Linh Ngài một cách dư dật cho những con người đơn sơ.”

Đó chính là điều chúng ta vẫn còn cần!

Bài viết này là What were the ninety-five theses.