Cách Đọc Hiểu Các Sách Thuộc Thể Loại Văn Chương Khôn Ngoan

“Sự kính sợ Đức Giê-hô-va, ấy là khởi đầu sự khôn ngoan” (Châm. 9:10; xem thêm Gióp 28:28; Thi. 111:10; Châm. 1:7). Mặc dù nhiều giáo sư và học giả, không phải là Cơ Đốc nhân, qua các thời đại đã có những hiểu biết sâu sắc, nhưng mọi sự khôn ngoan thực sự cuối cùng đều đến “từ trên cao”—tức từ Đức Chúa Trời Ba Ngôi (Êph 1:17; Cô 2:3; Gia 3:15, 17). Sự khôn ngoan chỉ có thể tìm thấy sự trọn vẹn thực sự trong những người kính sợ và thờ phượng Đức Chúa Trời duy nhất và chân thật.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải mọi Cơ Đốc nhân đều thể hiện sự khôn ngoan trong đời sống hàng ngày của mình. Thực tế, đôi khi các Cơ Đốc nhân hành động dại dột và thiếu trách nhiệm, gây ra sự xấu hổ cho chính họ và cho danh Đức Chúa Trời (xem Êxê 36:20; Rô 2:24; 1 Cô 6:5, 15:34). Kinh Thánh cho biết sự khôn ngoan sẽ được ban cho những ai biết cầu xin (Gia-cơ 1:5). Đặc biệt, Đức Thánh Linh đã soi dẫn cho các sách khôn ngoan khác nhau, như Châm Ngôn, Gióp và Truyền Đạo, để chúng chính xác phục vụ cho mục đích này. Một Cơ Đốc nhân cần phải đọc các văn chương Khôn Ngoan như thế nào để đạt được ích lợi nhất?

1. Thừa nhận rằng thật dễ để tự cho mình là khôn ngoan trong mắt chính mình.

Trước hết, người đọc các sách Khôn Ngoan nên ý thức rằng tội nhân dễ dàng trở nên “khôn ngoan trong mắt chính mình.” Sách Châm Ngôn nói nhiều về vấn đề nghiêm trọng này (Châm 3:7; 12:15; 26:5; 28:11; cũng xem Ê-sai 5:21). Thật vậy, một người “khôn ngoan theo mắt mình” còn đáng ngại hơn một “kẻ ngu dại” theo Kinh Thánh (Châm 26:12). Những biểu hiện của căn bệnh thuộc linh này bao gồm việc khước từ lời khuyên từ những người cố vấn tin kính (Châm 26:16)—đặc biệt là từ chính cha mẹ mình (Châm 1:8; 4:1; 23:22; 30:17)—cùng với thái độ cố chấp hiếu thắng trong mọi cuộc tranh luận (Truyền 7:15–16). Một người cần thận trọng với thái độ cố chấp bảo vệ quan điểm của mình, đặc biệt khi được những tín đồ trưởng thành thuộc linh góp ý. Thay vào đó, Cơ đốc nhân nên luôn bày tỏ thái độ sẵn sàng học hỏi.

2. Tìm kiếm các khuôn mẫu tổng quát.

Thứ hai, người ta nên đọc các sách Khôn Ngoan để nhận biết các quy luật chung của đời sống và áp dụng vào thực tiễn. Nói chung, những ai sống trong “sự kính sợ Chúa” và cố gắng thực hành lời Ngài dạy sẽ được trải nghiệm được mức độ thịnh vượng như “cây trồng gần dòng nước” (Thi 1:3). Thuật ngữ trí tuệ thông thường đôi khi bị dùng với ý phê phán, nhưng Kinh Thánh thực sự đã tích lũy và để lại một kho tàng trí tuệ quý giá cho các thế hệ dân Chúa sau này. Người đọc nên nhận thức và học hỏi trí tuệ thông thường này, thay vì khoe khoang và nghĩ rằng mình sẽ là ngoại lệ trước các quy luật chung về cách thế giới vận hành. Ví dụ, một số Cơ Đốc nhân cho rằng họ có thể thịnh vượng về thuộc linh ngay cả khi bỏ qua các buổi nhóm của hội thánh, nhưng điều này không chỉ phớt lờ sự dạy dỗ của Kinh Thánh mà còn bỏ qua trí tuệ của vô số tín hữu qua các thời đại, những người đã trải nghiệm một phước lành vô giá chỉ có thể tìm thấy khi hội thánh nhóm họp nhân danh Đấng Christ (Mat. 18:20).

3. Chú ý những trường hợp đặc biệt, không theo “quy luật chung”. 

Thứ ba, khi đọc các sách Khôn Ngoan, người ta nên chú ý đến những “ngoại lệ đối với các quy tắc” điển hình, vì điều này nhắc nhở về sự cần thiết của khả năng phân định và việc sự phụ thuộc liên tục vào Chúa. Kinh nghiệm của Gióp và những lời dạy thường xuyên trong Truyền Đạo minh chứng rằng có những thời điểm mà các quy tắc chung về đời sống không áp dụng được. Do đó, đôi khi người công chính trải qua khổ đau thay vì được phước hạnh, còn kẻ ngu dại lại gặt hái thành công thay vì khó khăn. Ví dụ trong Tân Ước, trong một số hoàn cảnh đặc biệt, Kinh Thánh khuyên các tín hữu nên sống độc thân (1 Cô 7:25–26), dù nói chung, phần lớn tín hữu được kêu gọi tìm một “người giúp đỡ phù hợp” để cùng nhau xây dựng gia đình và cai quản trái đất (Sáng 1:26–30; 2:18–25). Bằng cách thấu hiểu những ngoại lệ trong các quy luật chung, người tín hữu phải tiếp cận từng tình huống một cách thận trọng, cầu nguyện và xin Chúa ban cho sự khôn ngoan cùng khả năng phân biệt, để hành động đúng đắn vì danh Ngài.

4. Học cách thực hành sự phân định và phụ thuộc vào Chúa.

Thứ tư, khi đọc các sách Khôn Ngoan, người ta nên học cách phân định các lựa chọn tốt hơn hoặc tốt nhất trong từng trường hợp, chứ không nhất thiết chỉ có một phương án duy nhất là “đúng” hay “sai.” Thánh Kinh thực sự thiết lập nhiều quy tắc tuyệt đối, chỉ rõ điều gì đúng hay sai, và điều gì được phép hay bị cấm. Tuy nhiên, nhiều quyết định trong đời sống không chỉ đơn giản là cân nhắc điều gì đúng hay sai. Ví dụ, người tin Chúa tuân theo mạng lệnh của Kinh Thánh về việc kết hôn “trong Chúa” (1 Cô 7:39; so sánh 2 Cô 6:14), họ vẫn phải đối mặt với nhiều khả năng lựa chọnngười bạn đời. Một Cơ Đốc nhân sẽ cần sự khôn ngoan và khả năng phân định để xác định ai trong số những đối tượng tiềm năng là lựa chọn thích hợp nhất. Nhiều quyết định khác trong đời sống (về giáo dục, nghề nghiệp, nơi cư trú, v.v) không chỉ đơn giản là chọn giữa đúng hay sai, mà còn là chọn giữa nhiều phương án “tốt, tốt hơn, hoặc tốt nhất.” Thật phước hạnh, vì trong Thánh Kinh, Chúa đã ban cho tín hữu một kho tàng khôn ngoan phong phú và hứa ban Thánh Linh cho những ai cầu xin trong khiêm nhường (Lu-ca 11:13).

Bài viết này là How to read Wisdom literature.