Độc Thần Luận Là Gì?

Loài người bẩm sinh mang tính tôn giáo không thể dứt bỏ. Trên khắp thế giới, người ta theo một trong các tôn giáo lớn của thế giới, vô số giáo phái tiếp tục tách ra từ các tôn giáo ấy, hoặc thậm chí theo những hệ thống tín ngưỡng còn chưa được ghi nhận. Mọi tôn giáo đều tìm kiếm một dạng hòa giải nào đó với điều mà chúng ta có thể gọi là “thực tại tối hậu,” là cội nguồn của mọi hiện hữu. Thực tại tối hậu này có thể được hiểu theo hai cách: phi ngôi vị, như trong một số tôn giáo phương Đông, hoặc là hữu ngôi vị, như trong các tôn giáo tôn thờ một Đức Chúa Trời có ngôi vị hoặc nhiều thần linh có những ngôi vị riêng biệt.

Trong các tôn giáo thờ phượng một thực tại tối hậu mang tính ngôi vị, ta có thể phân loại chúng thành độc thần luận, nhất thần luận (henotheism), hoặc đa thần luận.

Các Hình Thái Hữu Thần Luận

Để hiểu độc thần luận, chúng ta cần biết định nghĩa của nó cũng như định nghĩa của những hình thái hữu thần luận khác.  Thuật ngữ “độc thần luận” bắt nguồn từ các từ Hy Lạp monos (“một, duy nhất, chỉ một”) và theos (“thần”), và khẳng định rằng chỉ có một Đức Chúa Trời chân thật hiện hữu và đáng được thờ phượng. Có lẽ những tôn giáo độc thần được biết đến nhiều nhất là các tôn giáo thường được gọi là các tôn giáo thuộc truyền thống Áp-ra-ham—Cơ Đốc giáo, Do Thái giáo và Hồi giáo.

Thuật ngữ “đa thần luận” bắt nguồn từ các từ Hy Lạp polys (nhiều), và theos (thần). Vì vậy, một tôn giáo theo đa thần luận là một tôn giáo thờ phượng nhiều hơn một thần. Nhiều người quen thuộc với các tôn giáo đa thần, như những tôn giáo của Hy Lạp và La Mã cổ đại với nhiều thần linh của họ, gồm có thần Dớt (Zeus), Nữ thần A-thê-na (Athena) và Thần Chiến Tranh (Mars). Chúng ta cũng thấy thuyết đa thần hiện diện ngày nay trong một số hình thức của Ấn Độ giáo và trong Giáo hội Các Thánh hữu Ngày sau của Chúa Jêsus Christ, còn gọi là Mặc Môn giáo. Trong thực hành, các tín ngưỡng đa thần thường trở thành nhất thần tôn(henotheism).

Người theo thuyết nhất thần tôn thờ phượng một vị thần tối cao mà không phủ nhận sự hiện hữu của các thần linh thấp hơn khác. Thuật ngữ này xuất phát từ các từ Hy Lạp hen (“một”) và theos. Các tôn giáo đa thần thường trở thành nhất thần tôn bằng cách đề cao một thần linh của mình vượt trên các thần khác. Chẳng hạn, một số tín đồ Ấn Độ giáo dâng sự sùng kính của mình cho Brahma, Shiva hoặc Vishnu hơn các thần khác.

Các Hình Thái Của Độc Thần Luận

Mặc dù mọi người theo thuyết độc thần đều tin rằng chỉ có một Đức Chúa Trời chân thật, nhưng không phải tất cả đều đồng ý với nhau về cách Đức Chúa Trời có thân vị này hiện hữu và bản chất của Ngài. Về căn bản, có hai hình thái của độc thần luận: Nhất Vị Thuyết (Unitarianism) và Tam Vị Nhất Thể (Trinitarianism).

Thuyết nhất vị khẳng định rằng có chỉ một bản thể thần thượng—điều làm cho Đức Chúa Trời là Đức Chúa Trời—và một thân vị thần thượng hiện hữu trong bản thể ấy. Do Thái giáo và Hồi giáo là những ví dụ của các tôn giáo khẳng định thuyết độc thần nhất vị. Trong mỗi tôn giáo ấy, Đức Chúa Trời là một thân vị đơn nhất, Đấng đã hiện hữu một mình trước muôn vật. Trước khi muôn vật được dựng nên, Ngài không ở trong mối tương giao với bất cứ ai, vì ngoài Ngài ra không có gì khác hiện hữu để Ngài có thể tương giao. Vì thế, ở trong mối liên hệ yêu thương và sự thông công với các thân vị khác không phải là điều cốt yếu trong chính bản thể Đức Chúa Trời. Hệ quả là, những tôn giáo như Hồi giáo thật ra không dạy rằng con người có thể ở trong mối tương giao cá nhân với Đức Chúa Trời. Ngài thường được xem là siêu việt đến mức sẽ không bao giờ đến gần tạo vật của Ngài theo bất cứ cách nào có ý nghĩa.

Ngược lại, thuyết Tam Vị Nhất Thể (Ba Ngôi Hiệp Một) khẳng định rằng chỉ có một bản thể thần thượng duy nhất, nhưng trong bản thể ấy có ba ngôi vị phân biệt đời đời cùng hiện hữu. Hình thái độc thần này là nét đặc thù của Cơ Đốc giáo chân chính, là đức tin xưng nhận rằng chỉ có một Đức Chúa Trời trong ba ngôi vị—Đức Chúa Cha, Đức Chúa Con, và Đức Thánh Linh. Vì cả ba chính là một Đức Chúa Trời chân thật duy nhất, nên mỗi ngôi vị đều sở hữu trọn vẹn bản thể thần thượng.  Không phải mỗi ngôi vị chỉ cấu thành một phần ba của Đức Chúa Trời, rồi cộng cả ba lại mới thành một Đức Chúa Trời. Trái lại, mỗi ngôi vị đều thật và trọn vẹn là Đức Chúa Trời, và mỗi ngôi vị đồng nhất với các ngôi vị khác trong mọi thuộc tính của Ngài. Vì thế, quyền năng của Đức Chúa Cha đồng nhất với quyền năng của Đức Chúa Con, và đồng nhất với quyền năng của Đức Thánh Linh. Tri thức của Đức Chúa Cha đồng nhất với tri thức của Đức Chúa Con, và đồng nhất với tri thức của Đức Thánh Linh. Điều này đúng với mọi thuộc tính thần thượng.

Mặc dù ba Ngôi của một Đức Chúa Trời là đồng một bản thể, các Ngôi khác nhau ở điều gọi là “thuộc tính ngôi vị” hay “các tương quan phát xuất”—và đó là điểm khác biệt duy nhất giữa các Ngôi. Đức Chúa Cha đời đời là Đấng không do ai sinh ra; Đức Chúa Con đời đời được sinh bởi Đức Chúa Cha; và Đức Thánh Linh đời đời lưu xuất từ Đức Chúa Cha và Đức Chúa Con. Những thuộc tính này phân biệt các ngôi mà không phân chia bản thể. Vì thế, từ cõi đời đời, Đức Chúa Trời hiện hữu trong ba ngôi nhưng chỉ một bản thể, và Đức Chúa Cha, Đức Chúa Con, cùng Đức Thánh Linh đã đời đời yêu thương nhau. Đức Chúa Trời là Đấng siêu việt, nên Ngài rất khác với chúng ta; nhưng Ngài cũng là Đấng có bản tính tương giao và đã tự do chọn đến gần chúng ta. Ngài đã đến gần chúng ta cách trọn vẹn nhất khi Đức Chúa Cha sai Con một của Ngài đến trong quyền năng của Đức Thánh Linh để mang lấy bản tính loài người. Con ấy là Chúa Jêsus Christ, một thân vị vừa thật là Đức Chúa Trời vừa thật là con người.

Kết luận

Độc thần luận khẳng định rằng chỉ có một Đức Chúa Trời chân thật, nhưng các tôn giáo độc thần khác nhau lại có những sự hiểu biết khác nhau về một Đức Chúa Trời chân thật ấy. Chúng ta biết rằng Đức Chúa Trời chân thật duy nhất chính là Đức Chúa Trời Ba Ngôi. Đức Chúa Trời chân thật là một về bản thể và ba về ngôi vị—Đức Chúa Cha, Đức Chúa Con, và Đức Thánh Linh. Các Cơ Đốc nhân được làm báp-têm vào Danh Ba Ngôi của một Đức Chúa Trời này để họ tôn vinh và vui hưởng Ngài cho đến đời đời (Ma 28:18–20).

Bài viết này là What Is Monotheism.