3 Điều Bạn Nên Biết Về Giê-rê-mi

Giê-rê-mi là một trong những sách đầy thách thức nhất trong Kinh Thánh. Xét về số lượng từ, đây là sách dài nhất trong toàn bộ Kinh Thánh. Sách chuyển đổi qua lại giữa những hình ảnh thơ ca và hình thức tường thuật, rất ít lời cảnh báo, và không tuân theo trật tự thời gian. Phần lớn nội dung của sách nói về sự phán xét nghiêm khắc và tội lỗi trầm trọng, với rất ít tia hy vọng. Nhiều người cảm thấy bối rối khi cố gắng đọc hiểu sách này.

Thế nhưng, Đức Chúa Trời ban cho chúng ta sách này để khích lệ chúng ta (Rô-ma 15:4). Nếu chúng ta ghi nhớ ba điều khi đọc sách này, chúng ta sẽ bắt đầu hiểu được sự khôn ngoan tuyệt diệu và tình yêu của Đức Chúa Trời khi ban cho chúng ta cuốn sách đầy thách thức này.

1. Chủ đề của sách là sự phán xét đem đến sự phục hồi.

Mặc dù phức tạp, toàn bộ sách Giê-rê-mi giải bày hai chủ đề chính: sự phán xét và sự phục hồi. Câu chìa khóa nêu bật hai chủ đề này: Đức Giê-hô-va lập Giê-rê-mi “trên các dân tộc các vương quốc, để con bứng gốc hoặc phá sập, tiêu diệt hoặc lật đổ, xây dựng hoặc vun trồng” (Giê-rê-mi 1:10). Bốn động từ đầu tiên nói về sự phán xét (bứng gốc, phá sập, tiêu diệt và lật đổ). Hai động từ sau nói về sự phục hồi (xây dựng và vun trồng).

Các đoạn Kinh Thánh nói về sự phán xét chủ yếu ám chỉ sự sụp đổ của Giê-ru-sa-lem dưới tay người Ba-by-lôn vào năm 586 TC. Đức Chúa Trời muốn khẳng định rằng biến cố khủng khiếp ấy là hình phạt xứng đáng cho tội lỗi khủng khiếp của Giu-đa. Nhiều ám chỉ đến các lời rủa sả trong giao ước trong Phục Truyền Luật Lệ Ký 28 cho thấy Đức Chúa Trời vẫn thành tín với lời Ngài đã phán: Ngài thực hiện điều đó khi dân Ngài bội ước. Thật vậy, Ngài đã quá đỗi kiên nhẫn.

Trong thời kỳ chức vụ của Giê-rê-mi, sự sụp đổ của Giu-đa là điều không thể tránh khỏi. Dù ăn năn hay cầu nguyện bao nhiêu cũng không thể ngăn được điều ấy. Đó là lý do Đức Chúa Trời cấm Giê-rê-mi cầu nguyện cho dân sự (Giê-rê-mi 7:16; 11:14). Vì vậy, con đường duy nhất cho Giu-đa là chấp nhận sự phán xét, kể cả việc bị lưu đày khỏi miền đất hứa (Giê-rê-mi 21:8–10).

Nhưng điều đáng kinh ngạc nhất trong thông điệp của Giê-rê-mi là: chính Chúa—Đấng đã giáng án phạt nặng nề trên họ—lại muốn lật ngược lời rủa sả (Giê-rê-mi 31:28) và đem lại sự chữa lành cho dân Ngài (Giê-rê-mi 30:12–17; so sánh Phục Truyền 32:39). Ngài không chỉ đưa Giu-đa trở lại tình trạng như trước khi bị lưu đày mà còn làm nhiều hơn thế. Ngài dự định ban một món quà mới: giao ước mới, trong đó Đức Chúa Trời sẽ giải quyết tận gốc vấn đề tội lỗi vốn đã dẫn đến cảnh lưu đày ngay từ đầu. Đức Chúa Trời sẽ viết luật pháp của Ngài vào lòng dân Ngài (Giê-rê-mi 31:31–34) và ban cho họ năng lực để bền bỉ giữ vững đức tin (Giê-rê-mi 32:40). Tội lỗi sẽ không còn thắng thế.

Vì thế, sách Giê-rê-mi được ban cho để hướng dẫn Giu-đa vượt qua thời khắc bi thương và đầy kịch tính này trong lịch sử của họ. Dù quốc gia của họ bị nhổ tận gốc ở mọi cấp độ (vua, đền thờ, đất đai, giao ước), Giê-rê-mi vẫn bày tỏ rằng Đức Chúa Trời có một mục đích cứu chuộc. Ngài đã cất đi những ân tứ mang tính tạm bợ đó để dọn đường cho những ân tứ tối hậu và mang tính cứu cánh, là những điều sẽ không bao giờ qua đi. Kết cục thực sự của câu chuyện Y-sơ-ra-ên sẽ không phải là thịnh nộ, mà là ân điển và vinh quang.

2. Trong sách này, đôi khi người nói thay đổi mà không có lời dẫn hay giới thiệu về sự chuyển đổi.

Nhiều người thường gặp khó khăn trong việc hiểu các đoạn thơ ca của sách Giê-rê-mi. Những đoạn phong phú này bắt đầu trở nên dễ hiểu khi chúng ta nhận ra rằng Giê-rê-mi đang miêu tả những cuộc đối thoại giữa Đức Chúa Trời, Giê-rê-mi và dân sự. Đôi khi ông miêu tả dân sự bằng hình ảnh cách điệu “Quý bà/Con gái Si-ôn” (Giê-rê-mi 10:19–20), trong đó Giê-ru-sa-lem được mô tả như một người phụ nữ.1

Trong những cuộc đối thoại đầy kịch tính này, người nói đôi khi thay đổi mà không có lời dẫn đánh dấu sự chuyển đổi. Ví dụ, trong Giê-rê-mi 8:18–9:3, người nói thay đổi năm lần. Vì vậy, chúng ta phải học cách nhận ra sự thay đổi người nói dựa trên các gợi ý trong bản văn. Nếu bạn tự hỏi, “Ai đang nói trong câu Kinh Thánh này?” và ghi nhớ rằng người nói thường thay đổi, bạn có thể hiểu những đoạn khó. Tất nhiên, các chú giải Kinh Thánh có thể là một trợ giúp lớn cho chúng ta trong việc này.

3. Sách hướng đến Chúa Jêsus Christ và hội thánh.

Đức Chúa Jêsus, tác giả tối hậu của sách Giê-rê-mi (1 Phi-e-rơ 1:11), cho chúng ta biết rằng trên hết sách nói về Ngài (Lu-ca 24:25–27). Và tiên tri Giê-rê-mi nói về Chúa Jêsus, thì nó cũng nói về hội thánh của Ngài, vì hội thánh hiệp nhất với Ngài.

Khi đọc Giê-rê-mi, chúng ta nên mong đợi một cuộc gặp gỡ đem lại sự sống với Chúa Jêsus. Nhưng chúng ta cũng nên mong đợi những lời mang sự sống cho chính bản thân mình. Đức Chúa Jêsus là nhánh công chính xuất phát từ dòng dõi Đa-vít, Ngài sẽ được gọi là “Giê-hô-va là Đấng công chính của chúng ta” (Giê-rê-mi 23:5–6). Nhưng hội thánh cũng được gọi bằng danh xưng này (Giê-rê-mi 33:16). Sự công chính của Đức Chúa Trời sẽ lan tỏa không chỉ trên Vua đời đời của Ngài, mà còn trên dân Ngài nữa.

Những lời tiên tri trực tiếp về sự hiện đến của Chúa Jêsus chỉ là sự khởi đầu. Sự phán xét giáng xuống Giu-đa và các dân tộc— mà các tiên tri gọi là “ngày của Chúa” — chỉ là một phần dự báo nhỏ về ngày phán xét cuối cùng, mà sự chết của Chúa Jêsus trên thập tự giá đã chỉ ra (hãy lưu ý trận động đất và bầu trời tối đen khi Chúa Jêsus chịu chết, hình ảnh lấy từ ngày của Chúa, Mat. 27:45, 51). Vì vậy, khi Giê-rê-mi nói về sự phán xét của Chúa đối với Giu-đa và các dân tộc, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về thập tự giá của Đấng Christ. Tương tự, những mô tả phong phú của Giê-rê-mi về sự phục hồi (Giê-rê-mi 30–33) hướng đến vương quốc đời đời của Đức Chúa Trời, vương quốc đã xuất hiện trong sự sống lại của Chúa Jêsus, mặc dù chưa trọn vẹn và cuối cùng.

Vì vậy, sách Giê-rê-mi làm chứng cho câu chuyện của chính chúng ta. Khi Đấng Christ trở lại, sự phán xét mà Giê-rê-mi đề cập sẽ được ứng nghiệm cách trọn vẹn. Và sự phán xét trên tạo vật cũ ấy sẽ đưa chúng ta đến sự phục hồi đời đời mà Giê-rê-mi cũng đã nói tiên tri. Do đó, sách Giê-rê-mi vẫn hữu ích cho độc giả trong mọi thời đại.

1. Trong Giê-rê-mi 10:19–21, quý bà Si-ôn than khóc trước thảm họa đang giáng xuống cho mình. Để biết thêm chi tiết, xin xem Matthew H. Patton, Jeremiah, Zondervan Exegetical Commentary of the Old Testament (Grand Rapids, Zondervan: sắp tới). ↩

Bài viết này là 3 Things You Should Know about Jeremiah.